Osmanlıca Yazı Türleri

Osmanlı Devleti yazı diliolarak Arap alfabesini kullanmıştır.Osmanlıca  Türkçenin  Arap alfabesi  şeklinde  yazılmasıdır. Bu yüzden Osmanlıca kesinlikle Arapça bir dil değil yüzde yüz Türkçe bir dildir.  Arap yazısı zamanla Türklerin elinde gelişmiş, büyük bir estetik değer kazanarak bir sanat yazısı haline gelmiştir. Yazı çeşitlerinde harflerin gövdeleri  aynıdır. Fakat bu gövdelerin çeşitli parçalarına şekiller verilerek farklı biçimde yazılar meydana getirilmiştir. Başlıca yazı çeşitleri;

  • Rik’a
  • Nesih
  • Sülüs
  • Ta’lik
  • Divânî
  • Celi Divânî
  • Kûfi
  • Siyâkat
  • Muhakkak
  • Reyhâni
  • İcazet
  • Rikağ

 

Şimdi Osmanlıca yazı çeşitlerine genel hatlarıyla bir göz atalım:

a)Rik’a:

Rik’â Türklerin ortaya çıkardığı bir yazı türüdür. Türk elyazısı rik’âdır.  Kolay ve hızlı yazmaya elverişli olduğu için el yazısına esas olmuştur. Son derece sarih, dik hatlı ve tok bir yazıdır. ‘Sin’ grubundaki harflerin dişlerinin kaldırılmasıyla oluşur. Ayrıca ikili ve üçlü noktalar düz bir çizgi ve çatal şeklinde bu yazı tipinde birleşir.

b)Kûfi:

En eski islami yazıdır. Bu yazı türünün çok net bir karakteri bulunmaktadır. Köşeli düz çizgili bir yazıdır. Bu yazı türü  çok sık kullanılmamakla birlikte yerini diğer yazı türlerine bırakmıştır. Yalnızca süslemede ve mimaride kullanılmıştır.Osmanlılarda, dini eserlerde, cami ve medrese gibi dini yapıların kitabelerinde, levhalarda ve mühürlerde kullanılmıştır. Bu yazı türünün ayrıca kendi içinde de dört tane yazı çeşidi bulunmaktadır. Kûfi yazı çeşitleri; kûfinesihi, kûfi sülüsü, kûfi celisi, santrançlı kûfi olmak üzere  dört çeşittir.

 

C)Nesih:

Arap harflerinin, yazma ya da basma kitaplarda en çok kullanılan çeşitidir. Aslında Nesih kitap yazısının temelidir. En okunaklı yazı türüdür dolgun, rahat, açık ,tok ve dik  bir karaktere sahiptir. Sülüsle rik’â arasında yer almaktadır. Nesih kelime kökeni olarak”kaldırma”, ”hükümsüz kılma” ve ”kopya” anlamına gelen nesih yazı türü, Osmanlı İmparatorluğu’nda da özellikle kitap kopyalamak için kullanılmıştır.

d) Sülüs:

Nesih’in kalınlaşmış halidir. Nesih’e kıyasla daha belirgin ve daha derin hatlara sahiptir.Noktalar ve hareketler bu yazı tipine süslü ve gösterişli bir şekil kazandırdığı gibi özel süsleme ve motiflerle daha da gelişmiştir. Eğri büğrü çizgili bir karaktere sahiptir. Kûfiden çıkmıştır ancak daha sonra bozularak kendine has bir karaktere bürünmüştür. Hattatların kullandığı bir yazı türüdür. Bu yazı türü daha çok levha kitabe ve iç mimaride kullanılmaktadır. Sülüsün de kendi içersinde dört çeşidi bulunmaktadır. İcâzet, reyhâni, muhakkak, rikağ yazılarıda sülüsün çeşitleridir.

e)Divânî:

 

Osmanlı Devletinde divan kaleminden çıkan buyruk, ferman, berat gibi şeylerde kullanılmış olan bir yazı türüdür. Aslına bakılırsa kolay ve hızlı yazma zaruriyetinden ortaya çıkmış olan bir yazı türüdür. Daha çok sol tarafa meyilli olan, kıvrılmış, harflerin ve kelimelerin bitişik yazıldığı ve satırların yukarıya doğru uzandığı bir karaktere sahiptir. Divani yazı türü özellikle Osmanlı idari teşkilatında resmi yazışmalarda kullanılmak üzere geliştirilmiş olan bir yazı türüdür.

 

f)Ta’lik:

Yatık çizgileri uzun, dik çizgileri kısa bir karaktere sahip olan bir yazı türüdür. Hafif sağa meyilli olmakla birlikte yaygın ve geriye yatıktır. Karmaşık olmamakla birlikte yalın ve açık bir görünüme sahiptir. Bu yazı türü daha çok levha, kitabe ve kitaplarda kullanılmıştır. Bu yazı çeşidi de kendi içersin de üçe ayrılmaktadır bunlar; şikeste, çârdank ve kamış kalem’dir.

 

g)Celi Divânî:

Divânî yazısının bir çeşidi olmakla birlikte divânîye göre daha büyük ve süslü bir karaktere sahiptir.Harfler arasındaki başlıkları süs işaretleriyle, çizgilerle ve noktalarla süslü bir şekilde yazılır. Ayrıca her satırda birkaç kavisli harfi ‘sin harf grubu’ süslenmemiş bir şekilde bırakılır.

ğ)Muhakkak:

Sülüsün  bir yazı çeşidi olan ancak sülüse nazaran harflerin daha uzun çizgi şeklinde yazıldığı bir türdür. Muhakkak yazı türü çok fazla alanda kullanılmamış genellikle Besmelenin yazımında kullanılan bir tür olarak kalmıştır.

h)Reyhâni:

Yine bir sülüs yazı çeşidi olan reyhâni , sülüs türüne nazaran ona göre daha bitişik ve sıkı bir şekilde yazıldığı türdür. Bu yönüyle İcazete çok benzer ancak karıştırılmamalıdır.

I)İcazet:

Sülüs ve nesihten türemiş olan bir yazı çeşididir.

i)Rikâğ:

icazete benzemekle birlikte oldukça sıkı ve bitişik bir karaktere sahip olan yazı türüdür.

J)Siyâkat:

Tabiri caizse Osmanlının kullanmış olduğu şifreli bir yazı türüdür. Bu yazı türünü diğer türlerden ayıran hiçbir süslemeye ve netliğe sahip olamamasıdır. Normalde ayrı yazılan bazı harfler bu türde bitişik yazılmış ve bazı işaretlere de özel anlamlar yüklenmiştir. Bu yazı türünün okunması oldukça zordur ve karmaşık bir görünüme sahiptir. Bu yazı türü Osmanlı Devletinde daha çok mâli alanlarda ve resmi evraklarda kullanılmıştır.

Osmanlıca Yazı Türleri” için 3 yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bitnami