Osmanlıca Tercümede Kullanılan Diplomatik Terimler

Osmanlıca Tercümede Kullanılan Diplomatik Terimler


Osmanlıca arşiv belgelerinde ve Osmanlıca tercüme de sıkça karşımıza çıkan bir takım diplomatik terimler bulunmaktadır. İsterseniz Osmanlıcada ki bu terimlere ayrıntılı olarak göz atalım. Bu durum Osmanlıca vesikaları okurken kolaylık sağlayacağı gibi anlamlarını bilmekte tercüme edilen metni bilmek açısından kolaylık sağlayacaktır.

Adâletname: devlet yönetiminin temelini oluşturan Padişah tarafından yürürlüğe konulan kanunların uygulanması bu kanunlara aykırı hareketlerin önüne geçilmesi için yine bizzat padişahlar tarafından yürürlüğe konulan belgelere Osmanlıca tercüme de adâletname denilir.

Ahidnâme; kelime köken olarak sözleşme, anlaşma ve hukuk anlamına gelmektedir. Osmanlı devletinin diğer devletlerle yaptığı anlaşmaların maddelerini, koşullarını gösteren ayrıca anlaşmayı imzalayan kişilerin mühürlerinin yer aldığı belgelere Osmanlıca tercüme de ahidnâme denilmektedir.

Adâlet Emri: sadrazam tarafından kaleme alınır. Vilayetlerde bulunan beylerbeylerine ve valilere gönderilir. İçeriği ise halka zulüm edilmemesi hoşgörülü davranılması onlara haksızlık edilmemesi gerektiğinden oluşur.

Arzuhal: Osmanlı devletinde resmi dairelere yazılan Osmanlıca Tercüme de  dilekçe manasına gelen yazılara Arzuhal denilir. Eğer arzuhali yazan kişi halktan biri ise Osmanlıca metinin girişi “arz-ı bendeleridir ki, ma’rûz-ı bendeleridir ki” şeklinde başlar. Veyahut dilekçeyi yazan İlmiye sınıfına mensup biri ise Arzuhalin girişine ma’rûz-ı dâ’îleridir ki” şeklinde giriş yaparak başlarlar.

Battal Evrak: geçerlilik süresini yitirmiş olan yürürlükten kalkmış olan evraklara denir. Bir belgenin hükümsüz olduğu manasına gelmektedir. Herhangi bir belgenin üzerine damga vurarak belgeyi hükümsüz hale getirmeye Battal denilmektedir.

Berat: Osmanlıca evraklarda belki de en çok karşımıza çıkan terimlerden bir tanesidir. Peki nedir berat ne manaya gelmektedir? Osmanlıca Tercüme de atama anlamına gelen o dönemde padişah tarafından devlet memuriyetliklerine yapılan atama için verilen izinlere berat denilir. Berat kelime manası olarak müsaade,  ayrıcalıklı anlamına gelmektedir. Osmanlıca vesikalar incelendiğinde Berat kelimesinin pek çok ismi olduğunu görmekteyiz. “biti, berât-ı Şerif, nişan, nişan-ı şerif, hüküm ve misal şeklinde de kullanıldığını görmekteyiz.

Beyt-i Bat: bu Osmanlıca diplomatik terimimiz ise diğer terimlerden farklı olarak, devlet adamlarının veya devletler arası Osmanlıca vesikalarda kullarda kullanılan bir terim değildir. Ticarette kullanılır. Esnaf yani satıcı ile alıcı arasında yapılan anlaşmadan kesin manada dönülemeyeceğini ifade eden bir terimdir.

Bey-i Bi’l Vefa: yine ticari bir terimdir. Satılan malın belli bir süre içerisinde iade edilebileceğini anlatan terimdir.

Beyannâme: Osmanlı devletinde alınan bir kararın, belirli bir kişi tarafından halka duyurulmasına beyannâme denir.

Beylikçi: Reisülkütap’ın yardımcısına Beylikçi denir.Divana gelen fermanları, emirleri kaydeder. Anlaşmaları, resmi yazışmaları arz eder.

Biti: aslında biti veyahut bitik kelimesi sadece Osmanlıya, Osmanlıca Tercüme ye özgü bir terim değildir. Orta Asya’ya kadar uzanan bir geçmişe sahiptir. Uygur Türkçesinde katip anlamına gelmektedir.

Buyuruldu: Osmanlıca yazı türlerinden divani ile yazılmıştır. Sadrazam veya beylerbeylerinin yazmış olduğu resmi evraklara denir. Sadrazam tarafından yazıldı ise “buyuruldu-i sâmî” denilirdi. Beylerbeylerinin yazdıklarına ise             “buyuruldu-i âlî” denilirdi.

Derkenar: devlet dairelerine gönderilecek olan belgelerin altına veya üzerine düşülen dipnotlara derkenar denilir. Üzerine yazıldığı dairenin mührü basılırdı.

Emirnâme: devlet dairesinin yüksek makamlarında görev yapanlar tarafından kaleme alınan ve askeri veya mülki amirlere yazılan yazılara emirname denilir. Sadrazam makamından yazılan  yazılara ise emirnâme-i sâmi denilirdi.

Emr-i ali: Divani yazı ile yazılır. Bab-ı ali tarafından kaleme alınır. Üzerinde tuğra bulunan padişahın emirlerine denir.

Emr-i sami: Sadrazamın emirlerine verilen bir addır.

Ferman: divani yazısıyla kaleme alınır. Herhangi bir  konu hakkında verilen hükümlere daha doğrusu padişah emirlerine Ferman denir.

Fetihnâme: kazanılan savaşların ardından, Osmanlı devletine bağlı diğer İslam devletlerine gönderilen mektuplara fetihname denilmektedir.

Fetva: şeriatla alakalı şeyhülislamın ve diğer din adamlarının İslam hukuku hakkında verdikleri kararlara fetva denir.

Osmanlıca Tercümede Kullanılan Diplomatik Terimler” için bir yorum

  • 3 Şubat 2019 tarihinde, saat 09:25
    Permalink

    Çok verimli bir çalışma olmuş ellerinize sağlık…

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bitnami