Osmanlıca Sözlük Kamus-i Türki

OSMANLICA ÇEVİRİ’ NİN BAŞUCU KAYNAĞI “KÂMÛS-I TÜRKî”

 

         “Kamûs-ı Türkî” nedir ? ve ne amaçla yazılmıştır ? “Kamûs-ı Türkî” II. Abdülhamit döneminde saraya alınarak bizzat padişah tarafından bilimsel çalışmaları desteklenen Şemsettin Sami tarafından yazılmıştır. Osmanlıca ( Osmanlı Türkçesi ) adına yazılan ilk Türkçe lügat olma özelliğine sahiptir. Latin harfleri henüz kullanılmadığı halde, tıpkı Avrupa usulüne uygun olarak, kelimeler alfabetik sıra halinde yazılmıştır.
1901 yılında, günümüzde Milli Eğitim bakanlığının vazifesini yerine getiren maarif nezaretinin onayı ile basılmıştır. Şemsettin Sami bu lügat ile Türkçenin ne kadar zengin bir kelime hazinesine sahip olduğunu ve unutulan sözcük ve deyimlerin tekrar gün yüzüne çıkarmayı amaçlamıştır. Sözlükte yaklaşık 29 bin civarında kelime bulunmaktadır. Ancak bunun tamamı Türkçe kelimelere ait değildir. Dörtte bir kısımlık, bir alan Türkçe sözcüklere ayrılmıştır. Geri kalan kısmında ise Klasik Osmanlıca ya da Eski Anadolu Türkçesi olarak adlandırdığımız devirde Osmanlıcaya nüfuz etmiş olan Arapça, Farsça, Fransızca, Rumca, İtalyanca kelimelere yer verilmiştir. Bunun dışında Eski Anadolu Türkçesinde unutulmuş olan kelimelere de yer verilmiştir. Bugün Osmanlıca çeviri veyahut Osmanlıca tercüme alanında Arşiv belgelerinin okunması ve anlaşılmasında adeta Tarihçi, Edebiyatçı ve Sosyal Bilimcilerin sağ kolu niteliğindedir. Şemsettin Sami, Kamus-ı Türki’nin Doğuya ve Batıya ait ortak bir eser olarak ortaya koyduğu için, bu sözlükte: tarihi ve dini tabirlere asla yer vermemiştir. Şemsettin Sami Türkçe kelimelerin açık ve sadeliğini net bir şekilde ortaya koyabilmek için Osmanlıcayı ilgilendirmeyen pek çok maddeyi kaldırmıştır. Bunun yanı sıra ayrıca ilgilendiren kısımları da detaylı bir şekilde açıklamıştır. Bu duruma misal verecek olursak; lügat ta yer alan “Anadolu” kelimesi yaklaşık dört sayfa açıklanmıştır. Bunun yanında ayrıca “Turaniye” gibi yeni kelimeler de eklenmiştir.

              Türk Lügatçılığı adına muazzam ve ilk eser olma özelliği taşıyan “Kamûs-ı Türkî” ‘de ilk olarak sözlüğün adının ne anlama geldiği açıklanmıştır. Ve devamında Türkiye Türkçesi, Türk dilin tarihi hakkında bilgi vermiştir. Ve yukarıda da bahsedildiği üzere Osmanlıcaya (Osmanlı Türkçesine) nüfuz etmiş olan yabancı unsurların Türkçe karşılıkları açıklanarak ve de unutulmuş Eski Anadolu Türkçesine ait kelimelere yer verilerek devam edilmiştir. Osmanlı Tarihi boyunca sözlüğün adında ilk defa “ TÜRK” adının geçtiği ilk sözlük olan “Kamûs-ı Türkî”  “İfade-i Meram” adı taşıyan, aslında Türkiye Türkçesinde ön söz manasına gelen kısımda: Edebiyat, dil ve tarihimiz hakkında önemli bilgiler vermiştir. Ayrıca bu bölümde Şemsettin Sami Türkçe hakkındaki görüşlerini de dile getirmiştir. Ayrıca bu bölümde Türk Dilin Tarihi ve temel özellikleri hakkında bilgi verilerek Lügat genel anlamıyla açıklanmıştır. Eserin 1901 yılında incelenerek yayınlanmasından sonra II. Abdülhamit tarafından, Şemsettin Sami ödüllendirilmiştir.  (bkz. Resim 1)

   

 

 

 

 

 

 

 ( Resim 1, “Kamûs-ı Türkî” ‘den bir örnek)

   Bu muazzam sözlüğün yazarı olan Şemseddin Sami hakkında biraz bilgi verelim ; 

               Şemsettin Sami 1850 dünyaya gelmiş olup, Arnavut asıllıdır. Kamûs-ı Türkî’nin yayınlanmasından 3 yıl sonra 1904’ te İstanbul’da hayatını kaybetmiştir. 19. yy Tük edebiyat ve fikir dünyasının lider isimlerindendir. Pek çok dilde eser veren Şemsettin Sami edebi hayatına gazetecilik ile başlamıştır. Ve daha sonra pek çok dilden eserleri Osmanlıcaya tercüme etmiştir. Şemseddin Sami Bey’in “Taaşşuk’u Talat ve Fitnat” Türk edebiyatında Avrupai tarzda yazılmış ilk romandır. Bulunduğu dönemde Osmanlıca lügat yazma sorumluluğunu üstlenen ilk lider isim olma özelliğine sahip olmuştur.

Osmanlıca Sözlük Kamus-i Türki” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bitnami