Osmanlı Devletinin Son Fethi “Bakü”

Birinci dünya savaşının sonlarına doğru gerek Çarlı Rusya’da gerekse Osmanlı İmparatorluğunda hem siyasi hem de ideolojik parçalanmalar başlamıştır. 20. Yüzyılın başlarında Kafkasya da bir takım milli hareketler başlamıştır. Bu güçlenmeye müteakip merkezi yönetim gücü aksi bir orantı ile zayıflayamaya başlar. Bu zayıflamayla birlikte bölgeyi kontrol altında tutmak isteyen bazı güçler Kafkasya ve halkına o yıllarda kanlı günler yaşatır. O sırada Çarlık Rusya’da ayrılmak isteyen bir takım halk bağımsız bir devlet kurabilmek için Ermenistan’dan yardım ister. Ancak Ermenistan’ın “Büyük Ermenistan” kurma hayli olduğu için bu yardım girişimleri başarısızlıkla sonuçlanır. Bu yıllarda Doğu Anadolu bölgesinde, Kafkasya’da ve Azerbaycan’ın güneyinde Türkler pek çok katliama maruz kalır. 1918vyılın bahar ayında Ermeniler tarafından pek çok katliamlar gerçekleştirilir.  Canlarını kaçarak kurtaranlar dışında 100 binden fazla Azerbaycan Türkü Ermeniler tarafından katledilmiştir.

Bakü’de ise 196 yerleşim yeri kullanılmaz hale getirilmiştir. Bakü bunlara karşılık Ermeni çetelerinden oluşan bir grupla saldırıya hazırlanıyordu. Pek çok kozmopolit olayın bir arada yaşandığı bir yıldı 1918. Çünkü bütün bu mücadele ve katliamlar sırasında Azerbaycan halk Cumhuriyeti ilan edildi.

1918’de yani 1. Dünya savaşından yenik çıkmış olan Osmanlı Devleti tıpkı Savaş esnasında Türklere yardıma gelen Kafkaslar gibi, Türlerde henüz toparlanamadığı halde Kafkasya ve Türkmenistan’da katliama maruz kalan halkın yardımına koşmuştur. Ve onların bağımsızlığı için elinden gelen her şeyi yapmıştır. Rusların saldırısından kaçarak Anadolu’ya gelen bir Subay,halil paşa ile görüşerek Kafkasya’da ki saldırılar hakkında paşayı teferruatlı olarak aydınlatır.  Bunun üzerine Subay, Enver paşa ile görüştürülür.  Bu görüşme neticesinde Enver paşa Kafkasya’da bulunan din kardeşlerimize yardım etmek ve katliamları durdurabilmek için ciddi planlar yapar ve o sırada daha ayağının tozu ile Libya’dan gelen kardeşi Nuri paşayı ve Şevket beyi Azerbaycan ve Dağıstan’a gönderilmek üzere oluşturulan bir ordunun komutasıyla görevlendirir. Enver paşa Bakü’nün işgalden kurtarılması için bir ordu kurulması yönünde ki çalışmalarını sürdürür. Uzun süreli ve dayanıklı bir ordu kurmak istiyordu Enver paşa. Ancak Azerbaycan’da yaklaşık 300 civarında eğitimli Subay kalmıştı. Bunun üzerine Azerbaycan’ Türk askeri birliklerini göndermeye karar verdi. Ve bu doğrultuda kurulan ordunun komutasına Nuri paşayı verdi.  Ve Nuri Paşa komutasında ki ordu yola çıkar. Yol boyunca Nuri paşa Ermenilerin dehşet verici katliamlarına şahitlik eder. Bunun üzerine halka yardım etmesi için katliamların olduğu bölgeye birkaç subay bırakarak yola devam eder. Ve 25 Mayıs’ta Kafkas İslam Ordusu olarak Azerbaycan’ a ayak basar ve halk tarafından büyük bir sevgiyle karşılanır.

Azerbaycan ve Osmanlı Devleti arasında dostluk antlaşması imzalanır. Ve bu anlaşma neticesinde Azerbaycan’a yardım olarak 2 milyon Türk lirası borç verilir. Bu anlaşmanın ardından 9. Ordunun 5. Kafkas Tümeni Gümrü`ye, oradan Gazah`a vedaa sonra Gence’ye geldi. Bu ordu ve onlara katılan Azerbaycanlı gönüllülerden oluşan Kafkas İslam Ordusu kuruldu. Ve komutasına Nuri Paşa getirildi. Kafkas İslam Ordusu çeşitli şehirlerin kurtarılması için girişimlere başladı. Ve ağustos ayına gelindiğinde Bakü civarında çatışmalar başladı. Ancak bu sırada Almanlarla Ruslar arasında Brest-litovsk anlaşması imzalanarak Türklerin Bakü’ye girişi önlenmek istenir. Ancak bu istekleri başarısızlıkla sonuçlanır.

Kafkas İslam Ordusu 15 Eylülde saldırıya geçti.  İngilizler saldırılar karşında yeni düşerek şehri terk etti ve o gece Bakü işgalden kurtarıldı. Savaş esnasında yaklaşık 1300 civarında askeri şehit düşmüştür.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bitnami