Kamus-i Türkî: Osmanlıcanın Başucu Kaynağı

Şemsettin Sami tarafından kaleme alınan Kamus-i Türki Osmanlıcanın ilk Türkçe sözlüğüdür. Osmanlıcanın başucu kaynağı olan ve günümüze kadar bütün sözlüklere örnek teşkil eden muazzam eser Kamu-i Türk-i II. Abdülhamit döneminde kaleme alınmıştır. Bu dönemde henüz harf inkılabı olmadığı halde, Avrupa’nın kullanımına uygun bir şekilde yazılmıştır. Kelimeler Latin alfabesine uygun olarak alfabetik olarak sıralanmıştır.

2. Mamut döneminden sonra nazırlıkların, yani bakanlıkların kurulmasıyla birlikte, Milli eğitim bakanlığı vazifesini gören Maarif nezareti tarafından onay verilerek 1901 yılında basılmıştır. Kamus-i Türki ile, Şemsettin Sami Türkçenin ne kadar zengin bir dil olduğunu kanıtlamıştır. Hatta unutulmaya yüz tutan pek çok Türkçe sözcük ve deyimleri yeniden gün yüzüne çıkarmıştır. Bu sayede Şemsettin Sami Türkçenin de tıpkı diğer diller gibi hatta da fazla zengin bir dil hazinesine ve sözcük kapasitesine sahip olduğunu tüm dünyaya Osmanlıca lügat sayesinde kanıtlamıştır.

Şemsettin Sami, Kamus-i Türki de 29 bin civarında kelimeye yer vermiştir. Ancak bu 29 bin sözcüğün %100 ü Türkçe kelimelerden oluşmamaktadır. Klasik Osmanlıca, eski Anadolu Türkçesinde yer alan Osmanlıcanın içine yerleşmiş olan Arapça, Farsça, Fransızca, Rumca ve İtalyanca kelimeler ve karşılıklarına da yer verilmiştir. Ayrıca unutulmaya yüz tutmuş, kullanılmayan Osmanlıca kelimelere de Kamus-i Türki de yer vermiştir.Osmanlıcanın başyapıtı olan bu lügat günümüzde Tarih ve Türk Dili ve Edebiyatı alanlarında akademisyenlerin ve öğrencilerin sağ kolu olmuş ve olmaya da devam etmektedir.

(Şemsettin Sami)
                          (Şemsettin Sami)

 

Avrupa ile uyum sağlanması için Şemsettin Sami Tarih ve Din içerikli olan kelimelere yer vermemiştir. Şemsettin Sami bu lugatta Osmanlıcanın aslında özünde ne kadar sade bir olduğunu kanıtlayabilmek için Osmanlıcayla alakası olmayan pek çok sözcüğe yer vermemiştir. Ama Osmanlıca ile olan ilgili kısımlarını ise en ince ayrıntısına kadar açıklamıştır.

Kamus-i Türki de ilk olarak giriş bölümünde Kamus-i Türki’nin ne anlama geldiği açıklanmıştır. Ve ayrıca Anadolu kelimesinin izahına ayrıntılı bir şekilde yer verilmiştir. Ve daha sonra Türk dilinin Tarihçesi hakkında bilgi verilmiştir. Ve sonraki bölümlerde Türkçeye yerleşen yabancı unsurlara yer verilerek Türkçe karşılıkları açıklanmıştır. Ve diğer bölümde Eski Anadolu Türkçesine ait olan kelimelere ve açıklamasına yer verilmiştir.1901’e kadar ilk defa Türk adının kullanıldığı ilk Osmanlıca sözlük olma niteliği taşıyan, Kamus-i Türk-i günümüz Türkiye Türkçesin de Önsöz manasına gelen kısımda Türk dilin geçmişi, tarihçesi hakkında bilgilere yer vermiştir.

Türkçenin özelliklerinde bu bölümde açıklanarak , Önsöz kısmında lugatın genel bir tanıtımı yapılmıştır.Kamus-i Türki Osmanlıca belgeleri okuma esnasında okunamayan veyahut okunuşunu bilmediğimiz kelimeleri öğrenebileceğimiz bir numaralı sözlüktür. Günümüzde dahi Redhouseile eş değerde olan hatta Redhouse’de bile yer almayan kelimelerin Kamus-i Türki’de Şemsettin Sami tarafından yer verilmiştir. Osmanlıca belgelerin tercümesinde yanımızdan ayırmamız gereken en iyi arkadaşımızdır Kamus-i Türki.

Şemsettin Sami kelimenin kökenine bakmadan Anadolu üzerinde kullanılan bütün kelimeleri Türkçe kabul edip lugatında yer vermiştir.Kamus-i Türki Türkçeden Türkçeye bir sözlüktür. Sözlükte önce kelimenin orijinali verilmiş daha sonra karşısında Türkçe okunuşunu Latin harfleri ile yazmış ve açıklamıştır. Kelimelerin orijinal halinde değiştirme yapmadan açıklama yoluna gitmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bitnami